To jest temat, o którym w naszym środowisku mówi się zdecydowanie za rzadko.
Bo łatwiej rozmawiać o przepisach, standardach, szkoleniach, systemie, rynku…
niż o czymś dużo bardziej niewygodnym:
o odwadze.
Bo prawda jest taka:
w pewnym momencie każdy rzeczoznawca musi wybrać — robię dobrze, czy robię tak, żeby było wygodnie.
I właśnie wtedy pojawia się jedno słowo, które dla wielu jest najtrudniejsze:
„nie”.
Nie zrobię tego w takim terminie, jeśli ma być rzetelnie.
Nie podpiszę czegoś, czego nie jestem w stanie obronić.
Nie przyjmę założeń, które nie mają oparcia w rynku.
Nie dopasuję wyniku do oczekiwań.
Nie będę udawał analizy, której nie było.
Nie zrobię tego za stawkę, która z góry oznacza drogę na skróty.
Nie podejmę się tego, jeśli nie mam kompetencji albo nie umiem tego zrobić tak, jak powinno być zrobione.
Brzmi prosto?
Tylko że w praktyce za każdym takim „nie” bardzo często stoi:
– utrata klienta,
– utrata pieniędzy,
– presja czasu,
– presja relacji,
– obawa, że „ktoś inny i tak to zrobi”,
– albo zwykła chęć świętego spokoju.
I właśnie dlatego wielu ludzi zaczyna iść na kompromisy.
Najpierw małe:
„tylko trochę przyspieszę”,
„tylko uproszczę”,
„tylko nie będę się czepiał”,
„tylko trochę dopasuję”,
„tylko raz”.
A potem to „tylko” staje się standardem pracy.
I to jest moment, w którym zawód zaczyna się rozjeżdżać.
Nie przez wielkie decyzje.
Przez codzienne drobne zgody na rzeczy, które nie powinny być akceptowane.
Bo prawda jest taka, że większość problemów w naszej branży nie wynika z braku wiedzy.
Wynika z tego, że ludzie za rzadko mówią „nie”.
I to dotyczy nie tylko „zwykłych” zleceń.
Dotyczy też biegłych sądowych.
I tu problem jest jeszcze poważniejszy.
Bo biegły to nie jest ktoś, kto „spróbuje”.
To nie jest ktoś, kto „jakoś to zrobi”.
To nie jest ktoś, kto „się domyśli”.
Biegły powinien w pierwszej kolejności powiedzieć:
„nie podejmę się tego, jeśli nie mam odpowiednich kompetencji, doświadczenia albo danych, żeby zrobić to rzetelnie”.
A jak to często wygląda w praktyce?
Biegły bierze zlecenie.
Robi opinię „jak się da”.
Sąd ją odrzuca.
Powoływany jest kolejny biegły.
I kolejny.
I kolejny.
Koszty rosną.
Czas leci.
Postępowania się przeciągają.
Zaufanie do zawodu spada.
I wszyscy się dziwią, że coś nie działa.
A problem bardzo często zaczyna się od jednego prostego miejsca:
ktoś nie powiedział „nie” wtedy, kiedy powinien.
Bo „jakoś to będzie”.
Nie będzie.
To samo dotyczy rynku prywatnego.
Jeżeli rzeczoznawca zaczyna przyjmować zlecenia:
– których nie rozumie,
– których nie jest w stanie zrobić rzetelnie,
– na które nie ma czasu,
– albo które z góry wymagają kompromisu jakości,
to nie robi przysługi ani klientowi, ani sobie, ani całemu środowisku.
Bo bardzo szybko dochodzimy do modelu:
wynik jest najważniejszy,
uzasadnienie „się dopisze”,
analiza „jakoś wyjdzie”.
I wszyscy udają, że to jest profesjonalizm.
Nie jest.
To jest właśnie bylejakość ubrana w ładny dokument.
I tu jest najważniejsza zależność:
im mniej „nie” w zawodzie, tym więcej bylejakości.
I odwrotnie — im więcej ludzi zaczyna stawiać granice, tym wyższy poziom całego rynku.
To „nie” nie jest wymierzone w klienta.
To nie jest brak elastyczności.
To nie jest arogancja.
To jest element profesjonalizmu.
Lekarz mówi „nie”, gdy leczenie nie ma sensu albo może zaszkodzić.
Prawnik mówi „nie”, gdy sprawa jest nie do obrony albo klient chce obejść prawo.
Inżynier mówi „nie”, gdy rozwiązanie jest niebezpieczne albo nie spełnia wymogów technicznych.
Rzeczoznawca też powinien mówić „nie”, gdy coś nie jest rzetelne, albo wykracza poza jego kompetencje.
Bo inaczej przestaje być ekspertem, a zaczyna być wykonawcą oczekiwań.
I jeszcze jedna rzecz, bardzo ważna.
Wielu ludzi mówi:
„jak ja nie zrobię, to zrobi ktoś inny”.
Być może.
Ale to nie jest argument za tym, żeby samemu obniżać standard.
To jest tylko opis problemu rynku.
Bo jeśli każdy będzie tak myślał, to poziom będzie się obniżał bez końca.
A jeśli część środowiska zacznie konsekwentnie mówić „nie”, to prędzej czy później rynek zacznie to rozróżniać.
Może nie od razu.
Może nie zawsze.
Ale inaczej ten zawód nie ma szans się obronić.
Dlatego moim zdaniem odwaga mówienia „nie” to nie jest kwestia charakteru.
To jest jeden z fundamentów tego zawodu.
Nie przepisy.
Nie standardy.
Nie szkolenia.
Tylko codzienna decyzja przy biurku:
czy robię to tak, żeby było dobrze,
czy tak, żeby było wygodnie.
I na koniec najprostsze zdanie:
rzeczoznawca, który nie potrafi powiedzieć „nie”, prędzej czy później zacznie mówić „tak” rzeczom, które nie powinny mieć miejsca.
A od tego zaczyna się wszystko, co później nazywamy problemami tego zawodu.
A Ty? Mówisz „nie”, czy raczej szukasz sposobu, żeby jednak powiedzieć „tak”?
Napisz szczerze w komentarzu.

