Doświadczenie samo w sobie nie gwarantuje jakości.

Gwarantuje ją dopiero doświadczenie połączone z refleksją.

To ważne, bo w wielu zawodach — także w naszym — bardzo łatwo uwierzyć, że długość stażu automatycznie oznacza wysoki poziom.

A przecież to nie zawsze jest prawda.

Można mieć wiele lat praktyki i nadal pracować schematycznie.

Można mieć setki operatów za sobą i nadal powielać te same błędy.

Można długo być w zawodzie, a mimo to zatrzymać się w miejscu.

Można „robić to od lat” — i od lat robić to tak samo.

I właśnie dlatego samo doświadczenie nie powinno być traktowane jak święta pieczęć jakości.

Bo doświadczenie bez refleksji bardzo łatwo zamienia się w:

rutynę,

automatyzm,

przyzwyczajenie,

i — co najgroźniejsze — przekonanie, że „już wszystko wiem”.

A to jest moment, w którym rozwój się kończy.

Prawdziwa wartość doświadczenia polega na czymś zupełnie innym.

Na tym, że człowiek z czasem:

– lepiej widzi ryzyko,

– szybciej wychwytuje nieścisłości,

– bardziej świadomie dobiera założenia,

– sprawniej odróżnia pozory od rzeczywistości,

– i przede wszystkim — potrafi uczyć się także na własnych błędach.

Bo błędy są nieuniknione.

Pytanie nie brzmi, czy ktoś je popełnia.

Pytanie brzmi, co z nimi robi.

Czy je analizuje.

Czy wyciąga wnioski.

Czy zmienia sposób pracy.

Czy wraca do nich i sprawdza, gdzie zawiodło myślenie.

Bez tego doświadczenie bywa tylko długim powtarzaniem tego samego.

I tu dochodzimy do rzeczy bardzo niewygodnej:

czasami „duże doświadczenie” jest tylko dobrze opanowaną rutyną.

Szybko, sprawnie, bez większego wysiłku…

ale też bez większej refleksji.

A rutyna potrafi być tak samo groźna jak brak wiedzy.

Człowiek doświadczony, ale nieuważny, bardzo łatwo zaczyna ufać własnym skrótom bardziej niż rzeczywistym danym.

Zaczyna „widzieć wynik”, zanim jeszcze przeprowadzi analizę.

Zaczyna dopasowywać rzeczywistość do schematu, zamiast schemat do rzeczywistości.

I wtedy doświadczenie przestaje pomagać.

Zaczyna przeszkadzać.

Mam też wrażenie, że w naszym środowisku za mało mówi się o jednej rzeczy:

doświadczenie powinno iść w parze z pokorą.

Bo im dłużej ktoś pracuje w tym zawodzie, tym bardziej powinien rozumieć, jak:

– złożony jest rynek,

– niejednoznaczne są dane,

– zmienne są uwarunkowania,

– i jak łatwo popełnić błąd, nawet mając dobre intencje.

A jednak często bywa odwrotnie.

Im dłuższy staż, tym większa pewność siebie.

A czasem — niestety — mniejsza gotowość do dyskusji.

I wtedy doświadczenie zaczyna być używane nie jako narzędzie pracy, tylko jako argument w rozmowie:

„robię to 20 lat”,

„wiem lepiej”,

„zawsze tak robiłem”.

Tylko że rynek nie działa „jak zawsze”.

Prawo się zmienia.

Metody się zmieniają.

Oczekiwania się zmieniają.

Narzędzia się zmieniają.

A doświadczenie, które się nie aktualizuje, bardzo szybko przestaje być przewagą.

Staje się ograniczeniem.

Moim zdaniem naprawdę cenne doświadczenie to takie, które:

– nie tylko daje pewność, ale też pogłębia odpowiedzialność,

– nie tylko przyspiesza pracę, ale też poprawia jakość sądu,

– nie tylko pozwala działać sprawniej, ale również chroni przed pychą zawodową.

To doświadczenie, które nie zamyka, tylko otwiera.

Które nie kończy nauki, tylko ją pogłębia.

Które nie mówi „już wiem”, tylko raczej:

„wiem więcej, więc widzę więcej ryzyk”.

I jeszcze jedna rzecz.

W tym zawodzie bardzo łatwo jest zasłonić się doświadczeniem.

Znacznie trudniej jest poddać własny warsztat krytycznej ocenie.

Zadać sobie pytania:

czy naprawdę robię to dobrze,

czy tylko robię to szybko,

czy moje założenia są aktualne,

czy nie działam już na autopilocie,

czy nie powielam schematów, które dawno powinny być zrewidowane.

Bo doświadczenie ma sens tylko wtedy, gdy naprawdę podnosi poziom pracy.

W innym przypadku zostaje głównie argumentem w dyskusji.

I na koniec rzecz najprostsza:

bardziej cenię rzeczoznawcę z wieloletnią praktyką, który nadal się uczy i potrafi poddać własny warsztat krytyce, niż takiego, który z samego stażu uczynił tarczę przeciwko każdej merytorycznej rozmowie.

Bo doświadczenie powinno być siłą zawodu.

Nie jego wymówką.

A Ty? Doświadczenie Cię rozwija… czy już trochę usypia?

Napisz szczerze.