Nie półgębkiem.
Nie szeptem.
Nie z asekuracyjnym „ale wiadomo, różnie bywa”.
Tylko uczciwie i bez udawania, że problem jest marginalny.
Bo nie jest.
Bylejakość w zawodzie rzeczoznawcy majątkowego nie jest pojedynczym incydentem. Nie jest też wyłącznie efektem „trudnego rynku”, „presji klientów”, „złych przepisów” czy „specyfiki czasów”. To zjawisko znacznie głębsze. I dużo bardziej niewygodne, niż chcielibyśmy przyznać.
Najprościej mówiąc:
za dużo rzeczy, które nigdy nie powinny być normą, zostało przez część środowiska uznanych za coś zwyczajnego.
Nie powinno być normalne, że analiza rynku jest tylko dekoracją w dokumencie.
Nie powinno być normalne, że wagi cech wpisuje się tak, żeby „coś było”, a nie tak, żeby miało to jakikolwiek związek z realnym rynkiem i logiką wyceny.
Nie powinno być normalne, że operat ma przede wszystkim wyglądać, a nie bronić się warsztatowo.
Nie powinno być normalne, że stawka za usługę z góry wyklucza możliwość wykonania jej rzetelnie.
Nie powinno być normalne, że dokument podpisuje ktoś, kto sam nie chciałby go potem spokojnie bronić przed sądem, innym rzeczoznawcą czy prokuratorem.
A jednak wiele z tych rzeczy przez lata zostało oswojonych.
Przestały szokować.
Zaczęły być tłumaczone rynkiem.
Terminami.
Klientami.
Konkurencją.
Praktyką.
„Życiem”.
I właśnie to jest chyba najgroźniejsze.
Bo problem bylejakości nie zaczyna się wtedy, gdy pojawia się pierwszy słaby dokument. Problem zaczyna się wtedy, gdy środowisko stopniowo przestaje reagować. Gdy bylejakość przestaje być traktowana jak wstydliwy wyjątek, a zaczyna funkcjonować jako jedna z dopuszczalnych form wykonywania zawodu.
A przecież ten zawód nie polega na produkowaniu papierów.
Nie polega na szybkim „domykaniu zleceń”.
Nie polega na tworzeniu dokumentów, które mają jedynie przejść przez procedurę.
To jest zawód oparty na odpowiedzialności.
Na analizie.
Na uczciwości intelektualnej.
Na niezależności.
Na zaufaniu.
Na zdolności powiedzenia: tak, pod tym się podpisuję i jestem gotów za to odpowiadać.
I właśnie dlatego bylejakość jest tak groźna.
Bo ona nie niszczy tylko pojedynczego operatu.
Ona niszczy wiarygodność podpisu.
Wiarygodność zawodu.
Wiarygodność całego środowiska.
Najgorsze jest to, że bylejakość bardzo rzadko wchodzi do zawodu przez wielkie drzwi. Ona zwykle wchodzi małymi krokami. Najpierw jako „drobne uproszczenie”. Potem jako „praktyka rynkowa”. Potem jako „każdy tak robi”. A na końcu już nikt nawet nie zadaje pytania, czy to jeszcze jest profesjonalizm, czy tylko jego przebranie.
I tu trzeba powiedzieć coś wprost:
zawodu nie psują tylko ci, którzy robią źle. Psują go także ci, którzy to widzą i milczą.
Bo jeśli środowisko nie potrafi wyraźnie oddzielić rzetelności od pozorów profesjonalizmu, to zaczyna samo rozmywać granice. A wtedy słaby poziom już nie razi. Staje się jednym z wariantów. Jedną z opcji. Jednym ze stylów pracy.
Nie.
To nie jest „jeden z modeli pracy”.
To jest obniżanie standardów.
Bylejakość ma oczywiście swoje przyczyny. I nie ma sensu udawać, że ich nie widzimy.
Jedną z nich jest dumping cenowy.
Jeżeli odpowiedzialna, czasochłonna usługa wymagająca wiedzy, analizy i ryzyka wyceniana jest na poziomie, który nie pozwala wykonać jej porządnie, to naprawdę nie trzeba wielkiej filozofii, żeby przewidzieć efekt. Ktoś albo zaczyna pracować na skróty, albo dokłada do interesu, albo masowo produkuje dokumenty, licząc, że skala przykryje słabość jakości.
Żaden z tych wariantów nie buduje zdrowego rynku.
Inną przyczyną jest fałszywie rozumiana konkurencja.
Bo jeśli przewagę zyskuje nie ten, kto robi lepiej, tylko ten, kto zrobi szybciej, taniej i bez zadawania niewygodnych pytań, to rynek zaczyna premiować złe zachowania. A potem wszyscy są zdziwieni, że klient nie widzi różnicy między rzetelną wyceną a papierem „do odbębnienia”.
Tylko skąd ma ją widzieć, skoro sam rynek przez lata uczył go, że najważniejsze jest szybko, tanio i bezproblemowo?
Kolejna sprawa to szkolenia i rozwój zawodowy.
Nie oszukujmy się — część środowiska przez lata przyzwyczaiła się do modelu, w którym rozwój polega bardziej na kolekcjonowaniu potwierdzeń uczestnictwa niż na realnym podnoszeniu kompetencji. A przecież od samego „zaliczenia szkolenia” nikt jeszcze nie nauczył się dobrze analizować rynku, bronić założeń, uzasadniać korekt czy rozpoznawać własnych błędów metodologicznych.
Rozwój zawodowy, który nie przekłada się na jakość pracy, jest tylko dekoracją.
Ale bylejakość nie bierze się wyłącznie z braku wiedzy.
Czasem bierze się z wygody.
Czasem z lenistwa.
Czasem z lęku przed utratą klienta.
Czasem z braku odwagi, żeby powiedzieć „nie”.
Czasem z przekonania, że „przecież nic się nie stanie”.
A czasem po prostu z tego, że przez lata przesuwa się granicę zawodowego wstydu.
I to jest chyba jeden z najbardziej niedocenianych problemów naszego środowiska:
za mało jest dziś rzeczy, które powinny być dla profesjonalisty zwyczajnie wstydliwe.
Powinno być wstydem podpisanie dokumentu, którego samemu nie da się spokojnie obronić.
Powinno być wstydem wpisywanie rzeczy, których nie potrafi się uzasadnić.
Powinno być wstydem udawanie analizy tam, gdzie jej nie było.
Powinno być wstydem konkurowanie wyłącznie tym, że zrobi się szybciej i taniej, choć oznacza to spadek jakości.
To nie jest nadmierny rygoryzm.
To są podstawy szacunku do zawodu.
Bo prestiż zawodu nie bierze się z deklaracji.
Nie bierze się z tytułu.
Nie bierze się z samej ograniczonej dostępności do rynku.
Prestiż bierze się również z tego, czy ci, którzy zawód wykonują, traktują go poważnie.
A trudno mówić o powadze zawodu, jeśli środowisko z jednej strony mówi o randze i znaczeniu swojej profesji, a z drugiej spokojnie toleruje praktyki, które tę rangę rozkładają od środka.
I tu dochodzimy do rzeczy chyba najtrudniejszej:
z bylejakością nie da się wygrać samym apelem o etykę.
Nie da się też wygrać jedną reformą, jedną uchwałą, jedną nową strukturą czy jednym kolejnym hasłem.
Z bylejakością można walczyć tylko wtedy, gdy bardziej opłaca się być dobrym niż byle jakim.
To oznacza kilka rzeczy naraz.
Po pierwsze — trzeba przestać ją usprawiedliwiać.
Nie wszystko, co „rynkowe”, jest dopuszczalne.
Nie wszystko, co częste, jest normalne.
Nie wszystko, co wygodne, jest profesjonalne.
Po drugie — trzeba odbudować odpowiedzialność za własny podpis.
Operat to nie jest formalność. To nie jest tekst użytkowy. To dokument, który może wpływać na decyzje finansowe, prawne i życiowe innych ludzi. Jeśli ktoś tego nie czuje, to problem nie leży w rynku — tylko głębiej.
Po trzecie — trzeba nauczyć się mówić „nie”.
Nie zrobię tego w takim terminie, jeśli ma być dobrze.
Nie podpiszę czegoś, czego nie rozumiem.
Nie dopasuję wyniku do oczekiwań.
Nie zrobię tego za stawkę, która z góry wymusza drogę na skróty.
Po czwarte — trzeba przestać mylić objętość z jakością.
Dobry operat nie musi robić wrażenia. Ma się bronić.
Ma być logiczny, uczciwy, przejrzysty i możliwy do zweryfikowania.
Ma pokazywać tok myślenia, a nie maskować jego brak.
Po piąte — trzeba przestać udawać, że środowisko samo się naprawi.
Nie naprawi się.
Dopóki dobrzy będą milczeć, a słabi będą spokojnie funkcjonować obok nich, nic istotnego się nie zmieni.
Środowisko, które nie umie nazywać własnych problemów po imieniu, nie dojrzewa. Ono tylko uczy się żyć z własną słabością.
I wreszcie po szóste — trzeba zacząć od własnego biurka.
Bo najłatwiej jest diagnozować upadek standardów u innych.
Znacznie trudniej zadać sobie kilka prostych pytań:
czy naprawdę sprawdzam to, co podpisuję?
czy moja analiza rynku jest realna, czy tylko wygląda na realną?
czy moja stawka pozwala wykonać usługę uczciwie?
czy nie idę na skróty tam, gdzie nie powinienem?
czy podpisałbym ten dokument spokojnie, wiedząc, że jutro będzie analizowany przez sąd, biegłego albo prokuratora?
To ostatnie pytanie jest w ogóle świetnym testem.
Bo może właśnie od tego powinniśmy zacząć — nie od wielkich sporów o prestiż, struktury i reprezentację, tylko od odzyskania prostego zawodowego odruchu:
nie podpisuję rzeczy, których nie szanuję.
Moim zdaniem z bylejakością w zawodzie rzeczoznawcy majątkowego można walczyć tylko przez:
uczciwość,
warsztat,
odpowiedzialność,
realne wymagania,
odwagę krytyki,
i brak zgody na fikcję.
Wszystko inne będzie tylko eleganckim opakowaniem dla tego samego problemu.
A prawda jest brutalnie prosta:
zawodu nie zniszczy krytyka bylejakości.
Zawód niszczy sama bylejakość — i cisza wokół niej.

