W operatach szacunkowych bardzo często pojawia się pojęcie nieruchomości podobnych. Niby wszyscy je znamy, niby wszyscy się nim posługujemy, ale w praktyce właśnie tutaj zaczyna się wiele problemów metodologicznych.
Bo podobna to jaka?
Taka sama?
Z tej samej ulicy?
Z tej samej gminy?
Z podobną ceną?
A może po prostu taka, która „pasuje” do wyceny?
No właśnie nie.
Ustawa o gospodarce nieruchomościami wskazuje, że nieruchomość podobna to nieruchomość porównywalna z nieruchomością wycenianą ze względu na:
- położenie,
- stan prawny,
- przeznaczenie,
- sposób korzystania,
- inne cechy wpływające na jej wartość.
I tutaj jest sedno sprawy.
Nieruchomość podobna nie musi być identyczna. Ale musi być porównywalna rynkowo.
To oznacza, że powinna należeć do tego samego albo realnie porównywalnego segmentu rynku. Powinna być tak dobrana, aby różnice między nią a nieruchomością wycenianą można było logicznie, rynkowo i metodologicznie uwzględnić w procesie wyceny.
Sama nazwa rodzaju nieruchomości nie wystarcza.
To, że coś jest „lokalem mieszkalnym”, nie oznacza jeszcze, że każdy lokal mieszkalny w mieście jest nieruchomością podobną.
To, że coś jest „działką budowlaną”, nie oznacza, że każda działka z symbolem MN w planie miejscowym nadaje się do porównania.
To, że coś jest „halą magazynową”, nie oznacza, że mała hala lokalnego przedsiębiorcy i nowoczesny obiekt big-box klasy A są automatycznie podobne.
Podobieństwo trzeba oceniać rynkowo.
A po wejściu rozporządzenia z 5 września 2023 r. szczególnego znaczenia nabiera jeszcze jeden poziom tej analizy:
podobieństwo pod kątem cech rynkowych i stanów tych cech.
Rozporządzenie wskazuje, że cechami rynkowymi są właściwości nieruchomości, które różnicują ceny w zbiorze nieruchomości stanowiącym podstawę wyceny.
To bardzo ważne.
Cecha rynkowa nie jest czymś, co rzeczoznawca wpisuje do tabeli, bo „zawsze tak było”.
Cecha rynkowa to taka właściwość, która w konkretnym zbiorze danych rzeczywiście różnicuje ceny.
Jeżeli wszystkie nieruchomości są położone na tym samym osiedlu, to lokalizacja ogólna może wcale nie być cechą różnicującą ceny. Mogą nimi być natomiast: piętro, standard lokalu, balkon, powierzchnia, układ funkcjonalny albo stan techniczny.
Jeżeli wyceniamy działki budowlane, to ceny mogą różnicować: dostęp do drogi, uzbrojenie, powierzchnia, kształt, sąsiedztwo, przeznaczenie planistyczne czy możliwości zabudowy.
Jeżeli wyceniamy hale, istotne mogą być: wysokość składowania, nośność posadzki, dostęp dla TIR, udział powierzchni biurowej, standard techniczny, lokalizacja logistyczna, stan najmu albo potencjał adaptacyjny.
Dlatego dobierając nieruchomości podobne, nie powinniśmy pytać wyłącznie:
„Czy to jest ten sam rodzaj nieruchomości?”
Powinniśmy zapytać:
„Czy dla tej nieruchomości działają te same cechy cenotwórcze?”
oraz:
„Czy jej stany cech mieszczą się w logicznej, rynkowej skali porównania?”
To jest kluczowe.
Bo nie wystarczy, że nieruchomości mają te same nazwy cech.
Trzeba jeszcze sprawdzić, czy stany tych cech są porównywalne.
Przykład.
Jeżeli w zbiorze transakcyjnym mamy mieszkania o powierzchni od 38 m2 do 62 m2, a wyceniamy lokal o powierzchni 45 m2, to jesteśmy w zakresie obserwacji rynkowych.
Ale jeżeli na podstawie tego samego zbioru chcemy wycenić lokal 120 m2, to pojawia się problem. Formalnie nadal mówimy o lokalu mieszkalnym, ale pod względem cechy „powierzchnia” wychodzimy poza zakres danych. To już nie jest klasyczne porównanie, tylko ryzykowna ekstrapolacja.
Podobnie ze stanem technicznym.
Jeżeli zbiór obejmuje lokale w stanie przeciętnym i dobrym, a wyceniamy lokal przeciętny, to porównanie jest możliwe.
Ale jeżeli wyceniamy lokal do kapitalnego remontu, a wszystkie transakcje dotyczą lokali po remoncie, to nie wystarczy wpisać dużej korekty „za standard”. Trzeba zadać pytanie, czy mamy rzeczywiste dane pozwalające taką korektę obronić.
To samo dotyczy lokalizacji.
Mieszkanie w typowym bloku na osiedlu, apartament inwestycyjny w pasie nadmorskim i lokal w ścisłym centrum miasta mogą być formalnie lokalami mieszkalnymi. Ale rynkowo mogą należeć do zupełnie innych segmentów.
A jeśli należą do innych segmentów, to nie są nieruchomościami podobnymi w rozumieniu podejścia porównawczego.
Moim zdaniem właśnie tutaj przebiega jedna z najważniejszych granic profesjonalnej wyceny.
Dobra analiza porównawcza nie zaczyna się od liczenia korekt.
Zaczyna się od odpowiedzi na pytanie, czy przyjęty zbiór transakcji rzeczywiście tworzy zbiór nieruchomości podobnych.
Bo jeżeli zbiór jest źle dobrany, to żadne późniejsze wzory, tabele, wagi i korekty nie uratują wyceny.
Można mieć piękną tabelę.
Można mieć precyzyjne procenty.
Można mieć kolorowy wykres.
Można nawet mieć regresję.
Ale jeśli porównujemy nieruchomości z różnych segmentów rynku, to cała analiza stoi na bardzo słabym fundamencie.
W praktyce warto przyjąć prostą zasadę:
Nieruchomość podobna to taka, którą można opisać tym samym zestawem cech rynkowych, w tej samej albo porównywalnej skali stanów tych cech, bez wychodzenia poza racjonalny zakres porównania.
Nie chodzi więc o mechaniczne podobieństwo.
Chodzi o podobieństwo rynkowe.
Nie chodzi o to, żeby znaleźć „cokolwiek blisko”.
Chodzi o to, żeby znaleźć nieruchomości, które dla uczestników rynku mogłyby stanowić realną alternatywę zakupu, najmu albo inwestycji.
Dlatego w operacie warto wyraźnie uzasadnić:
- jaki rynek przyjęto do analizy,
- dlaczego ten rynek jest właściwy,
- jakie nieruchomości uznano za podobne,
- jakie cechy rynkowe różnicują ceny w tym zbiorze,
- jakie przyjęto stany cech,
- czy nieruchomość wyceniana mieści się w zakresie tych stanów,
- dlaczego odrzucono transakcje zbyt odmienne.
To nie jest formalność.
To jest fundament podejścia porównawczego.
Bo „nieruchomości podobne” to nie worek na wszystkie dostępne transakcje.
To świadomie dobrany zbiór danych, który ma odzwierciedlać rzeczywisty mechanizm kształtowania cen na analizowanym rynku.
I może właśnie dlatego warto przestać pytać:
„Czy mam wystarczająco dużo transakcji?”
A zacząć pytać:
„Czy te transakcje naprawdę są podobne?”
Bo w wycenie nie zawsze większy zbiór oznacza lepszy zbiór.
Czasem lepiej mieć mniej danych, ale rynkowo spójnych, niż dużą tabelę transakcji, które tylko pozornie dotyczą tego samego rynku.

