Moim zdaniem: nie.
I nie chodzi tu o spór estetyczny, szkoleniowy czy „metodologiczny”.
Chodzi o prostą rzecz: w podejściu porównawczym wycena ma opierać się na cenach i cechach nieruchomości podobnych, a nie na arbitralnie wymyślonych wagach, które nie wynikają z analizy rynku. Ustawa o gospodarce nieruchomościami stanowi, że podejście porównawcze stosuje się wtedy, gdy znane są ceny i cechy nieruchomości podobnych, a wartość określa się przez odniesienie do tych cen z uwzględnieniem cech różniących.
Kluczowe jest to, że rozporządzenie w sprawie wyceny nieruchomości nie mówi o „jakichkolwiek cechach”, tylko o cechach rynkowych. A cechy rynkowe to takie właściwości, które różnicują ceny w zbiorze nieruchomości stanowiącym podstawę wyceny. Co więcej, cechy te ustala się na podstawie znajomości cech nieruchomości podobnych oraz ich cen.
To oznacza rzecz bardzo prostą, ale fundamentalną:
rzeczoznawca nie ma pełnej dowolności ani w doborze cech, ani w przypisywaniu im znaczenia. Najpierw trzeba ustalić, które cechy rzeczywiście wpływają na ceny w badanym zbiorze, a dopiero potem można przejść do ich wykorzystania w wycenie.
Jeżeli ktoś wpisuje do operatu cechy „z głowy”, bo „zwykle są ważne”, a następnie nadaje im wagi „na wyczucie”, to odrywa operat od tego, czego wymagają przepisy: od analizy konkretnego zbioru nieruchomości podobnych i ich cen.
Rozporządzenie idzie jeszcze dalej. Wprost wymaga, aby każdą cechę rynkową opisać, określić i opisać jej skalę ocen, przy czym ta skala również ma wynikać z cen i cech nieruchomości w zbiorze stanowiącym podstawę wyceny. Następnie dla każdej cechy rynkowej trzeba ocenić jej wpływ na zróżnicowanie cen w tym zbiorze. I ten wpływ określa się w szczególności na podstawie analizy cen i cech nieruchomości podobnych albo w inny sposób, ale wskazany w operacie szacunkowym.
Czyli ustawodawca nie mówi:
„nadaj wagi, jakie uważasz za rozsądne”.
Ustawodawca mówi w praktyce:
ustal cechy rynkowe, opisz ich skalę, a wpływ każdej z nich na ceny wyprowadź z analizy rynku albo jasno wskaż i uzasadnij inny sposób w operacie.
Jeżeli więc w operacie pojawiają się wagi typu:
- lokalizacja 30%,
- standard 20%,
- powierzchnia 15%,
- otoczenie 10%,
ale z operatu nie wynika, skąd te liczby się wzięły, z jakiej analizy pochodzą, jak badano wpływ tych cech na ceny i dlaczego właśnie takie proporcje przyjęto, to pojawia się poważny problem. Taki operat może wyglądać profesjonalnie, ale w warstwie merytorycznej nie pokazuje tego, czego wymagają przepisy: związku między przyjętymi wagami a analizą konkretnego rynku.
Jeszcze mocniej widać to przy metodzie korygowania ceny średniej. Rozporządzenie wskazuje, że wartość określa się tam przez korektę średniej ceny nieruchomości podobnych współczynnikami korygującymi wynikającymi z oceny wycenianej nieruchomości w odniesieniu do przyjętej skali ocen poszczególnych cech rynkowych. Innymi słowy: nawet tam, gdzie pracujemy na współczynnikach, cała konstrukcja nadal ma być zakorzeniona w przyjętej skali ocen cech rynkowych, a ta skala ma wynikać z analizy zbioru podobnych nieruchomości i ich cen.
Dlatego problem nie polega tylko na tym, że „ktoś przyjął inne wagi niż ja bym przyjął”.
Problem polega na czymś poważniejszym: czy da się prześledzić drogę od danych rynkowych do przyjętych wag?
Jeżeli nie, to trudno mówić o rzetelnym ustaleniu wpływu cech rynkowych na ceny. A bez tego trudno obronić tezę, że operat został sporządzony zgodnie z wymaganiami rozporządzenia.
Oczywiście przepisy nie narzucają jednej obowiązkowej techniki matematycznej. Ale jest coś ważniejszego: obowiązek, by wpływ cech był ustalony na podstawie analizy cen i cech nieruchomości podobnych albo innym sposobem wyraźnie wskazanym i ujawnionym w operacie. To oznacza, że pełna uznaniowość nie wystarcza. Sama deklaracja rzeczoznawcy nie zastępuje analizy.
W praktyce więc pytanie nie powinno brzmieć:
„czy rzeczoznawca może przyjąć wagi?”
Tylko:
„czy potrafi wykazać, że te wagi wynikają z rynku, a nie z jego wyobrażenia o rynku?”
Bo operat szacunkowy nie ma być zbiorem przypuszczeń ubranych w tabelę.
Ma być logicznym, weryfikowalnym wywodem opartym na danych i zgodnym z przepisami.
Dlatego moja odpowiedź jest prosta:
Operat szacunkowy oparty na wagach cech „z sufitu”, czyli niewynikających z analizy cen i cech nieruchomości podobnych ani niewyjaśnionych w operacie, jest moim zdaniem sprzeczny z logiką podejścia porównawczego i co najmniej bardzo trudny do obrony w świetle obowiązującego rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości.
I właśnie dlatego zamiast pytać, jaką wagę wpisać, powinniśmy pytać najpierw:
z czego ta waga wynika i jak to wykazano w operacie?

